Polymeer model
Polymeerplaat belichten
Kwestie van experimenteren, de goede belichtingstijd is niet bijzonder kritisch en hangt af van de door de UV-lamp uitgestraalde energie, de afstand tussen lamp en plaat, en de soort polymeerplaat. Wij hadden succes met 20-40 s belichting.
- Neem een stukje polymeerplaat van de gewenst grootte (bijv. van Jet - wij gebruiken LSL-148-SB SH Staal, te verkrijgen via Jet Europe, Zeewolde).
- Zorg dat de minimale dikte van het plaatje circa 0,7-0,8 mm is door evt. materiaal tegen de rugzijde te plakken. Zorg dat het plaatje zo vlak mogelijk is, met name de hoeken willen door het knippen graag krullen. Hierdoor wordt het contact tussen overhead film en plaatje onvoldoende en mislukt het model.
- Leg het stukje fotopolymeerplaat in de slede van het UV belichtingskastje en leg de inktkant van de overhead film op het stukje plaat. Let er op dat de glasplaat lang niet altijd de film vlak op de polymeerplaat drukt. Leg daarom de te belichten voorwerpen zoveel mogelijk midden in de slede om te voorkomen dat er een kier tussen film en plaat ontstaat, met als gevolg flinke vervorming van de voorstelling.
 |
| Figuur 10 - Uit koper is een luchtdichte slede gemaakt met bovenop gaatjes. Wordt de polymeerplaat met het negatief overdekt door een doorzichtige folie, dan kan via het buisje links een onderdruk worden aangebracht en wordt een goede contactafdruk verkregen. |
Het Model Master® UV belichtingskastje is
functioneel ofschoon vrij elementair uitgevoerd 
.
Een glazen aandrukplaat is niet ideaal voor een contactafdruk. Daarom
hebben wij de slede vervangen door een koperen, luchtdicht afgesloten
doos met in het bovenblad kleine gaatjes (figuur 10). Op de fotopolymeer
of ander materiaal (zilver, koper) komt het negatief, en hierover wordt
een soepele dunne en doorzichtige folie gelegd, die vacuum wordt gezogen
zodat er altijd optimaal contact is tussen film en onderliggende materie.
Het vacuum zuigen kan met een pompje gebeuren, een kleine onderdruk
voldoet. Een ander manco is, dat de Model Master niet met een tijdschakelklokje
is uitgerust; zulke klokjes zijn wel te verkrijgen. In feite kunt u
net zo goed zelf zo'n UV-belichtingskastje maken, gebruik daarvoor twee
lampjes Philips PL-S 9W/10 (met armatuur te verkrijgen via Technische
Unie of ABC Licht te Amsterdam).
Polymeerplaat uitwassen
Gebruik water van ongeveer 35 °C.
- Houd de polymeer evt. onder water en borstel het met een zachtharige borstel of zachte, brede penseel; borstel zachtjes, anders wast u ook belicht polymeer uit. Was aldus de onbelichte polymeer in circa 2 min. uit. Wordt te lang doorgegaan en/of niet op tijd gedroogd, dan kan het materiaal van de onderkant loslaten, en ook belichte delen laten los. Een model is uitgewassen indien er met het borstelen met een natte borstel en het model op de handpalm geen schuim meer ontstaat. Betere resultaten, waarbij met name kleine holten beter worden uitgewassen, kunt u bereiken door de grotere vlakken met de zachte borstel uit te wassen en de rest van de fotopolymeer uit te sproeien. Met enige handigheid kunt u daarvoor zelf een opstelling maken. In de tuinbouw wordt bijv. van sproeiers gebruik gemaakt die op de rug worden meegenomen. In het reservoir kunt u licht verwarmd water met wat Calgon doen, en dit met de bijbehorende pomp onder druk brengen; als de sproeier een te fijne en zijwaarts gerichte nevel produceert, vervang de sproeikop dan door een stukje slang waarin met een naald fijne gaatjes zijn gemaakt.
- Na ca. 2 minuten met de haardroger het model
drogen; een droog en goed uitgewassen model voelt niet kleverig meer
aan.
Blijkt
bij inspectie (evt. met loep) het droge model nog onvoldoende te zijn
uitgewassen, borstel of sproei dan opnieuw met water. Indien een lijn
te dun werd aangebracht kun je ondanks de zachte kwast delen van de
cloisonrand uitborstelen als je te lang doorgaat (zie figuur rechts).
Hetzelfde geldt als de achtergrond van de voorstelling die werd belicht
(en die moet worden uitgewassen) niet roetzwart was, waardoor je veel
langer moet uitwassen; daarbij wordt het materiaal zo met water verzadigd,
dat het zacht wordt en kan worden uitgeborsteld, wat je vaak aan een
ribbelige bovenrand van de lijn terugziet. - Nabelichting: als het model goed is gedroogd met de haardroger dient het polymeer te worden gehard door een nabelichting. De minimaal benodigde tijd hangt weer af van de sterkte van de UV-lamp, de afstand tot de plaat en de gevoeligheid van het materiaal; wij komen met 1 min. goed uit.
Dikte van het gietmodel
De door ons tegenwoordig gebruikte polymeerplaat (Jet) heeft een uitgewassen dikte van 0,50 mm. Dat is te weinig voor gietwerk. Dik daarom de achterkant aan met acetaatfolie, aangebracht met dubbelhechtende plakband. Dit kun je in meerdere lagen aanbrengen, zorg er daarbij voor dat het plakband de hele achterkant bedekt, anders ontstaan toch nog dikteverschillen; deze vind je terug in het gegoten model, zodat je helaas flink moet schuren en vijlen om de achterkant weer vlak te krijgen. Na enig experimenteren bleek, dat goede gietsels zijn te verkrijgen met een plaatdikte (d.w.z. exclusief opstaande cloison-rand) van 0,7-0,8 mm, wellicht zelfs minder. De totale dikte van de polymeerplaat voor uitwassing is 1,50 mm, de metalen ondergrond inclusief een hechtingslaag van onoplosbare (Jet® fotopolymeer plaat) is 0,50 mm dik, dus de uitsparingen in de plaat zijn tot 1,0 mm hoog; dit is tevens de maximale hoogte van een evt. cloisonrand en het niveauverschil bij de champlevé-techniek. Houd er echter rekening mee dat het zilver bij stolling circa 10% krimpt.