Enamel

and

Tiffany

Tekeningen op metaal overbrengen

Niet zelden worstel je met het probleem, dat je bijv. een tekening wilt overbrengen op koper of zilver. Er zijn verschillende wegen om dat te doen.

• We lazen dat je via grafietpapier een voorstelling kon doordrukken; grafiet verbrandt in de oven restloos, dat klinkt dus aantrekkelijk maar het is ons niet gelukt om dat papier nog ergens te kopen. Echter, mw. Weurman, die grafietpapier gebruikt om voorstellingen op porselein over te brengen, gaf ons door dat het te verkrijgen is bij
  Colpaert,
  Groendreef 51 te
  Gent (B)
  e-mail.
• Voor etsers is een tweede mogelijkheid om gebruik te maken van PnP blue (PnP staat voor Press-’n-Peel). Dit zijn kunststof vellen. Hierop kan men via een laser printer of copieerapparaat een afbeelding overbrengen (in spiegelbeeld) en deze vervolgens met een strijkijzer bij circa 150 °C op metaal overbrengen. Het onbelichte deel van de PnP folie kan vervolgens worden afgepeld, het belichte deel beschermt het metaal tegen etsende stoffen. PnP wordt in de Verenigde Staten veel gebruikt, in Nederland hebben wij nog geen leveranciers kunnen vinden. Het is overigens bijv. in Engeland verkrijgbaar via Diatherm and Ancillery Eq. (vorheen Vitrum Signum, nu Gresham Works, Mornington Road, North Chingford, London E4 7DR, tel/fax +44-20-8524-9546), een bekend adres voor emailleurs.

Wij hebben fotolak gebruikt. Dit wordt al decennia lang in de electronica gebruikt voor het maken van printplaten, en meer recent voor het aanmaken van de persmatrijs voor CDs. Onze eerste toepassing was om door etsen een basse-taille voorstelling in zilver te maken en deze vervolgens te emailleren. Dit werkte prima, maar je moet op een paar punten letten. We geven ze hier puntsgewijs weer (het proces is elders op deze webstek minder gedetailleerd beschreven):

Na belichting en ontwikkeling van de fotolak is het metaal nog afgedekt door wat in deze tekening zwart is. Na etsen zijn de 'witte' gebieden dus verdiept.

• Maak de tekening of welke andere voorstelling ook in zuiver zwart-wit; grijstinten en kleuren zijn niet te gebruiken voor ons doel.
• Maak hiervan een spiegelverkeerde voorstelling in negatief (zwart wordt wit, en omgekeerd). Via programma's voor beeldbewerking (Photoshop, Photopaint, etc.) is het mogelijk om via de computer het beeld te inverteren en te spiegelen.
• Druk dit via een laser printer af op een geschikte overhead film, of met een inktspuiter op een daarvoor geschikte transparante film. U kunt ook een tekening direct op papier maken en deze bijv. via een copieercentrum op een transparant vel laten overbrengen. Het zwart moet echt roetzwart worden.
• Maak het zilver (of koper) op de gebruikelijke wijze schoon (het moet absoluut vetvrij zijn), leg het met de rugzijde op een oude krant.
• Werk van nu af aan in een pijnlijk stofvrij gehouden omgeving (krant dus ook eerst rigoureus stofvrij maken). Werk ook niet in direct zonlicht (bevat UV straling) maar bij gedempt licht.
• Houd een spuitbus met fotolak (Positiv 20, verkrijgbaar bij sommige electronicawinkels, maar let goed op de verloopdatum!; wij betrekken het van de importeur Connector bv, A. Hofmanweg 55, 2031 BH Haarlem, tel. 023-5319240) op ongeveer 20 cm van het metaal en breng via verneveling een gelijkmatig verdeelde niet al te dunne film aan. Het is belangrijk dat het metaal vlak is en horizontaal ligt, anders is het vrijwel onmogelijk een gelijkmatige film aan te brengen. Breng een vlakke vloeistoffilm aan door zigzaggewijs over het metaal te sproeien, te beginnen links bovenaan.
• Laat de fotolak aan de lucht drogen. Omdat er altijd stofdeeltjes zweven die op het oppervlak belanden, laten wij eerst circa 30 minuten drogen onder een kunststof bak met een schuine opening vóór, zoals op secretariaten wordt gebruikt voor het tijdelijk opbergen van ingekomen post, rekeningen e.d. Inwendig eerst met een vochtige doek stofvrij maken, dan ondersteboven er overheen plaatsen.
• Inspecteer alvorens verder te gaan of er een mooie, gladde film is ontstaan. Is deze heel erg ongelijkmatig of op plekken heel erg dun, verwijder dan met aceton de fotolak, maak het metaaloppervlak weer schoon zoals gebruikelijk voor het emailleren, en breng opnieuw de fotolak aan.
• Ziet het er goed uit, dan aan de lucht laten drogen en vervolgens 15 min in de oven bij 70 °C.
• Het spiegelverkeerde negatief in contact (dus met de rugzijde boven) op het metaal met fotolak leggen en goed aandrukken, bijv. met een glasplaat. Goed contact via aandrukken met glas krijg je alleen als het metaal heel vlak is. Zo niet, dan zou je dit kunnen opvangen door metaal en negatief op elkaar in een plastic zak te doen die je met enige handigheid iets vacuüm zuigt en houdt (hebben we niet zelf geprobeerd, maar het moet werken).
• Nu met UV licht belichten. Wij gebruiken daarvoor een kastje van Model Master; dit is nogal kostbaar, en we hebben gezien dat je in de electronicahandel veel goedkopere belichtingskastjes kunt kopen. Een handig iemand kan ze voor weinig geld zelf maken. Hoe lang moet worden belicht is afhankelijk van het type UV lamp, de afstand tussen lamp en film; met ons kastje zo’n 70 seconden.
• Ontwikkel het beeld in een oplossing van 7 gram caustische soda (NaOH) op 1 liter water, of in Seno 4007 Universal­Entwickler (of het nieuwere Seno 4006, beide verkrijgbaar in electronicawinkels). Het beeld wordt zichtbaar als blank koper of zilver in de blauwige film van fotolak op het metaal.
• Plaatje afspoelen, voorzichtig drogen.
• De metaaldelen die niet geëtst mogen worden, dekken we zorgvuldig af met duct tape (Tesa). De met fotolak bedekte delen zijn tegen etsen beschermd. Je kunt evt. ook afdekken met fotolak waarvan de verloopdatum is verstreken.
• Koper etsen we met ferrichloride. Zilver etsen we electrolytisch in 3% verdunde HNO3 (salpeterzuur), circa 6 uur lang een stroom van 20-25 mA uit een laadapparaat (Voltcraft Unilader).
• De fotolak wordt tenslotte met aceton verwijderd, en nu kun je het zilver (na schoonmaken) emailleren. Wil je basse-taille met diepteverschillen, dan zul je het proces eerst moeten herhalen voor delen die dieper en/of minder diep geëtst moeten worden; het goed positioneren van de film voor de tweede procesgang is geen sinecure.

Deze spiegelbeeldige voorstelling wordt op transparant afgedrukt, dan in contact met fotolak met UV-licht belicht. Door ontwikkeling wordt de fotolak op de zwart afgebeelde delen opgelost.

Else Quanjer: emaille op koper, 19x25 cm.

Het volgende procédé is complexer. Soms wil je ingewikkelde ‘tekeningen’ in email uitbeelden, zoals een giraffe of een zebra met de vele vlekken en strepen. Dat kan wel met sjablones, maar het is bij een gedetailleerde tekening een heel (precies) werk. Een proef wees uit dat fotolak over fondant aangebracht in de oven restloos verbrandde, er was geen spoor meer van te vinden. Dus maakten we een voorstelling in zwart-wit op transparant, zoals boven aangegeven; het is wel zaak na te denken wat je het eerste wilt emailleren, want dat bepaalt of je het zwart-wit beeld moet inverteren of niet. Een koperplaat werd geëmailleerd met fondant en gecontra-emailleerd. De voorstelling werd via fotolak overgebracht. Je emailleert vervolgens eerst de delen die na ontwikkelen niet meer met fotolak bedekt zijn, waarbij wij eerst op die plaatsen emaillijm aanbrengen. Vervolgens emaille aanbrengen op koper dat alleen door fondant is bedekt. Daarna volgen dan, naar behoefte, verdere ovengangen.
Dit procédé werkt, maar is toch nog bewerkelijk. Enige tijd was een zeer hinderlijk probleem dat er op veel plaatsen kleine bobbeltjes in het emaille ontstonden doordat daar het materiaal plaatselijk spongieus werd: je kon het soms met de nagel indrukken en hield dan een gat over. Het weer opvullen hiervan was in zoverre ontmoedigend, dat er bij de volgende branding weer nieuwe plekjes bij kwamen. De verklaring was dat waarschijnlijk de emaillijm veel te traag droogde (te dik opgebracht?).

Deze toepassingen werken dus naar tevredenheid. Wel is het van belang dat het metaal heel vlak is en horizontaal ligt bij het aanbrengen van de fotolak. Zo niet, dan is de dekking met lak te onregelmatig en kan het bovendien voorkomen dat plaatselijk, bij de belichting door het negatief heen, de afdruk onscherp wordt doordat er geen goed contact is.

Top pagina | Contact | Meld een fout | ©Else C. Quanjer-Meijerink