Wat is Tiffany?
Om deze vraag te beantwoorden is het eigenlijk beter om te beschrijven wie Tiffany was en wat hij ons naliet.
 |
Portret van Louis C. Tiffany op middelbare leeftijd. |
Louis Comfort Tiffany (1848-1933) werd in New York geboren als zoon van Charles Lewis Tiffany. Deze was de oprichter en eigenaar van Tiffany & Company, en werd als juwelier en uitstekend zakenman schatrijk.
Louis Tiffany was voortdurend met schone kunsten omringd. Hij werd in zijn jeugd sterk beïnvloed door Edward C. Moore, een meester-edelsmid die een groot vakman, ontwerper en kunstkenner was en Louis zeer wist te enthousiasmeren. Moore had een grote verzameling Oosterse glaskunst en raadde Louis aan zich vooral te oriënteren op islamitische en Perzische kunst. Hij begon zijn carrière als schilder, sterk beïnvloed door de Amerikaanse schilder Georges Innes, die in de stijl van de School van Barbizon werkte, een groep (met name Millet, Théodore, Rousseau en Diaz) die zich ten doel stelde het landschap naturalistisch te schilderen. Hij had een passie voor mooie voorwerpen en verzamelde deze niet alleen om zich er aan te laven, maar ook om het vakmanschap en de techniek waarmee ze gemaakt waren te doorgronden. Hij had een passie voor 'doen' en wierp zich al snel op het ontwerpen en vervaardigen van decoratieve kunstvoorwerpen, met name de binnenhuisarchitectuur. Daarin werkte hij samen met Candace Wheeler (textiel ontwerpster), Samuel Colman (schilder en decorateur) en Lockwood de Forest (meubel ontwerper).
 |
| Eén van Tiffany's vensters. |
Hij was echter geïmponeerd door de prachtige gebrandschilderde ramen die hij op zijn reizen in Europa had gezien en die zo'n stralend licht doorlieten, en door het vakmanschap dat sprak uit de tegelkunst in Turkse en andere moskeeën en paleizen. Op grond van zijn al van de vreuge jeugd daterende belangstelling voor glas ging hij er mee experimenteren. Hij richtte zelfs al vroeg (1878) een eigen glasblazerij op, en maakte decoratieve glastegels als wandversiering. Bij het brandschilderen wordt op glas een oplossing van metaaloxyden aangebracht en vervolgens ingebrand. Gebrandschilderde ramen bestaan uit stukjes die door loodzomen worden verbonden. Deze loodlijsten vormen een essentieel onderdeel van het onderwerp. Dit werd later vervangen door het glas schilderen, hetgeen Tiffany verafschuwde. Hij wilde niet alleen de kleur in het glas verwerken, maar in het glas ook de toon en stofuitdrukking weergeven, en met kleur diepte creëren. Zo werd hij in feite glas-in-lood ontwerper. De moziekstukjes die hij gebruikte hadden geen effen kleur maar hadden gespikkelde, streperige of gevlekte structuur die in het glas zelf waren aangebracht. De vensters die hij maakte leken daardoor op schilderijen. En hij had er enorm succes mee. Hij nam zelfs de uitdaging aan om een schilderij van Toulouse de Lautrec in een glasmozaiek uit te beelden.
 |
| Geblazen vaas van transparant glas met iridiserend blauw en goud. |
Er werd een nieuwe bladzijde opengeslagen toen Tiffany Arthur Nash in dienst nam als bedrijfsleider en hoofdontwerper. Deze Engelsman was in Stourbridge, Worcestershire, mede-eigenaar geweest van de Whitehouse glasfabriek, en in 1892 naar de Verenigde Staten geëmigreerd. Hij bezat grote technische kennis van moderne Engelse glasfabricage en van het traditionele ambacht. Uit deze samenwerking werd het "favrile" glas geboren, waarop in 1894 patent werd verleend. De naam is afgeleid van een 17de eeuws Engels woord fabrile, dat volgens The Shorter Oxford English Dictionary betekent "of or belonging to a crafstman or his craft" (van of thuishorend bij een vakman of zijn vak). Het wordt tegenwoordig wel opalescent of colorescent glas genoemd. Het glas heeft door elkaar vloeiende kleuren en een uniek satijnen oppervlak. Hiermee werden vazen geblazen, waarbij soms wel in 20 ovengangen lagen op bepaalde punten glas van verschillende kleur en structuur werden toegevoegd, waarmee de vaas structuur kreeg en motieven zoals een pauwenveer, ipomoea, bladrank, etc. De vaas behoefde dus geen enkele bewerking meer, het was geheel het product van de glasblazer. Hiermee onderscheidt het zich bijv. van het werk van Gallé, waarbij veel werd geëtst, of van anderen die versiering met emaille aanbrachten. Tiffany was bij uitstek een kunstenaar binnen het kader van de Art Nouveau, een term die door zijn vriend Siegfried Bing was bedacht toen hij bij de opening van zijn nieuwe Parijse winkel, La Maison de l'Art Nouveau, ook werk van Tiffany exposeerde.
Ook maakte Tiffany iridiserend glas, waarmee het patina van Romeins glaswerk werd benaderd. Of lavaglas, waarbij dikke kronkelende lijnen van glas werden aangebracht op donker opaalglas. Ook werden zeer subtiele voorstellingen in halfdoorschjinend glas aangebracht, zoals vissen, bladeren. Zo zijn er meer varianten.
 |
| Eén van de populaire Tiffany-lampen, de Wisteria, ontworpen door "Emarel" Freshel. |
Een derde aspect van het industriële kunstenaarschap van Tiffany zijn de lampen die hij ontwierp. Aanvankelijk werden ze in één stuk geblazen. Later werden stukjes glas gebruikt die bij het maken van de glas-in-lood ramen overbleven. Anders dan bij de glas-in-lood ramen, waarbij van loodstrips gebruik werd gemaakt, wordt hierbij de rand van elk stukje glas met koperfolie omwikkeld, waarna ze aan elkaar worden gesoldeerd. Het lijnenspel is zo ontworpen dat het integraal deel uitmaakt van het motief. Ofschoon al eerder door anderen dit soort lampen uit éénkleurig glas werd gemaakt, kregen Tiffany's lampen een grote faam door de warme kleuren, de zeer doordachte en vaak verstelbare armaturen, en de grote zorg waarmee de bronzen lampvoeten werden vorm gegeven. Daardoor is dit type lamp nu synoniem met Tiffany-lamp.
Ofschoon Tiffany ook nog andere soorten kunstproducten heeft gemaakt, zijn het vooral zijn vazen, de vensters en lampen met de door hem ontwikkelde verfijnde variant van de glas-in-lood techniek, die met zijn naam worden geassocieerd.
Referenties
Websites
Collectics
Albany Institute
Boek:
Tessa Paul: Tiffany. Atrium, Alphen aan de Rijn, 1988. ISBN 90-6113.-306-8.